Sołtysi z większymi uprawnieniami i obowiązkowym ubezpieczeniem

W Kielcach temat rozgrzał dyskusję o roli sołtysów w gminach - od nowego roku ich funkcja ma stać się bardziej realna i bezpieczna. W terenie mówiono o codziennych zagrożeniach, formalnych trudnościach z wnioskami i o tym, że głos wsi ma być słyszalny wcześniej niż dotąd. Zmiany idą od góry, ale ich sens mieszkańcy mają dopiero odczuć przy biurkach wójtów i na zebraniach wiejskich.

• Nowe obowiązki i ochrona - ubezpieczenie i udział w komisjach
• Fundusz sołecki - więcej elastyczności przy wnioskach i dłuższy czas na poprawki
• W powiecie kieleckim - ilu sołtysów obejmą zmiany i co to oznacza lokalnie

Nowe obowiązki i ochrona - ubezpieczenie i udział w komisjach

Przepisy, które zaczną obowiązywać 1 stycznia 2026 r., wprowadzają po raz pierwszy obowiązkowe ubezpieczenie dla sołtysów - ma chronić osoby pełniące tę funkcję podczas codziennych działań na rzecz mieszkańców. Ubezpieczenie ma odpowiadać na realne zagrożenia, o których mówią sołtysi pracujący w terenie: podczas spotkań, przy zbieraniu opłat czy odwiedzinach ludzi potrzebujących pomocy.

Sołtysi zyskają też prawo uczestniczenia nie tylko w sesjach rad gmin, lecz także w posiedzeniach komisji. Jak tłumaczyła Łucja Dobosz-Drogosz - wyróżniona tytułem Sołtys Roku:

“Takie ubezpieczenie jest jak najbardziej sołtysom potrzebne” - Łucja Dobosz-Drogosz.

Fundusz sołecki - więcej elastyczności przy wnioskach i dłuższy czas na poprawki

Zmiany objęły też zasady składania wniosków o dofinansowanie z funduszu sołeckiego. Jeśli część przedsięwzięć zawartych we wniosku nie spełnia ustawowych kryteriów, wójt nie będzie musiał odrzucać całego dokumentu - wystarczy, że wskaże elementy do poprawy. To ma zapobiegać sytuacjom, gdy prace czy inwestycje odrzucane są w całości z powodu jednego błędu formalnego.

Nowe przepisy przedłużają również czas na ponowne zgłoszenie poprawionego wniosku z zebrań wiejskich: sołtys będzie miał 14 dni, zamiast dotychczasowych 7 dni, na dopracowanie i ponowne przedstawienie propozycji radzie gminy.

W powiecie kieleckim - ilu sołtysów obejmą zmiany i co to oznacza lokalnie

W powiecie kieleckim działa 355 sołtysów w 19 gminach - to grupa osób, które najczęściej na pierwszym miejscu stawia kontakt z mieszkańcami i rozwiązywanie drobnych problemów. Jak mówił Kazimierz Łebek, wiceprezes Krajowego Stowarzyszenia Sołtysów i prezes Stowarzyszenia Sołtysów Ziemi Kieleckiej:

“Zależy nam na tym, by rola sołtysa była mocno zaznaczona” - Kazimierz Łebek.

Zmiany prawne mają podnieść prestiż tej funkcji i wzmocnić pozycję sołtysów w samorządzie gminnym, ale ich praktyczny wpływ będzie zależał od zapisów w statutach gmin oraz od tego, jak wójtowie i radni wykorzystają nowe uprawnienia - np. czy upoważnią sołtysów do zawierania umów dotyczących mienia komunalnego.

W praktyce oznacza to dla wsi i wójtostw kilka realnych konsekwencji:

• większe bezpieczeństwo sołtysów dzięki obowiązkowemu ubezpieczeniu;
• wcześniejszy udział w debacie publicznej dzięki obecności w komisjach;
• prostsze procedury przy funduszu sołeckim i więcej czasu na poprawki - 14 dni na ponowne zgłoszenie zamiast 7.

Zmiany są efektem postulatów zgłaszanych przez organizacje sołtysów i mają wejść w życie od początku 2026 roku; teraz kluczowe będzie wdrożenie ich w statucie gminnym i codzienna praktyka na zebraniach wiejskich.

na podstawie: Powiat Kielecki.