Za jego kadencji powstało 2000 km dróg. Ślad prowadzi przez Kielce

Zaczynał w czasach, gdy poza Warszawą niemal nie było utwardzonych dróg, a część robót wykonywano w ramach obowiązkowego szarwarku. Franciszek Ksawery Christiani stworzył administrację, która uporządkowała budowę i utrzymanie traktów w Królestwie Polskim. Jedna z najważniejszych dawnych tras ma dziś swoją współczesną kontynuację w postaci drogi S7 przebiegającej przez Kielce.

• Z kilku traktów powstała sieć dróg dla całego kraju
• Trakt Krakowski ma współczesną kontynuację na trasie S7
• Instrukcje, szkolenie i ostatni projekt w Orońsku

Z kilku traktów powstała sieć dróg dla całego kraju

Franciszek Ksawery Christiani urodził się 4 listopada 1772 roku w Dukli. Jego ojciec był miejscowym poczmistrzem, a dzieciństwo przyszłego inżyniera przypadło na okres przemarszów wojsk, pożarów i napadów. W wieku 18 lat wyjechał do Austrii, gdzie zdobył wykształcenie techniczne, a później służył w armii.

W 1812 roku zrezygnował z kariery wojskowej i rozpoczął pracę przy budowie dróg. Najpierw działał w austriackiej administracji drogowej, gdzie szybko awansował na zastępcę dyrektora Dyrekcji Budowy Dróg i Mostów w Galicji. To doświadczenie wykorzystał po przyjeździe do Warszawy.

10 kwietnia 1819 roku został mianowany dyrektorem Dyrekcji Jeneralnej Dróg i Mostów. W chwili obejmowania stanowiska Królestwo Polskie miało bardzo słabo rozwiniętą infrastrukturę. Jedyną utwardzoną drogą była podmiejska trasa z Warszawy do Bielan. Brakowało również inżynierów, techników i nauczycieli przygotowujących przyszłe kadry.

Christiani sprowadził z Galicji doświadczonych fachowców i zaczął budować administrację od podstaw. Jej zadaniem nie było wyłącznie prowadzenie robót. Dyrekcja miała również przygotowywać projekty, ustalać standardy i odpowiadać za utrzymanie dróg.

Po 23 latach jego pracy Królestwo Polskie miało około 2000 kilometrów dróg bitych, a służba drogowa liczyła ponad 800 wykwalifikowanych pracowników technicznych. Skala tej zmiany pokazuje, że Christiani tworzył nie pojedyncze inwestycje, lecz cały system.

Trakt Krakowski ma współczesną kontynuację na trasie S7

Inżynier traktował drogę jako część większej infrastruktury. Przy traktach powstawały zajazdy, gdzie można było odpocząć, zjeść, przenocować i zmienić konie. Ustawiano słupy milowe, montowano bariery w niebezpiecznych miejscach, a przy wjazdach do miejscowości pojawiały się tablice z ich nazwami.

Największym przedsięwzięciem tego okresu był Trakt Brzeski o długości około 190 kilometrów. Należał do najnowocześniejszych dróg ówczesnej Europy, a jego ukończenie upamiętniono obeliskami w warszawskim Grochowie i Terespolu.

Christiani interesował się także Traktem Krakowskim. Współczesna droga S7 z Warszawy do Krakowa biegnie w miejscu dawnego szlaku, a jej przebieg obejmuje również okolice Kielc. Dla mieszkańców regionu oznacza to czytelne połączenie między dziewiętnastowiecznym planowaniem transportu a trasą, która obecnie przejmuje ruch między stolicą, województwem świętokrzyskim i Małopolską.

Podobną ciągłość widać w przypadku innych dróg:

• S8 od Wyszkowa do Białegostoku zastąpiła dawny Trakt Białostocki,
• S17 z Warszawy w kierunku Lublina biegnie w miejscu Traktu Lubelskiego,
• DK92 od Słupcy do Terespola prowadzi w większości śladem dawnych traktów Poznańskiego, Kaliskiego i Brzeskiego,
• część ruchu z DK92 przejęła współczesna autostrada A2.

Christiani pamiętał również o osobach pracujących przy inwestycjach. Budowniczych i uczestników robót upamiętniano na tablicach oraz pomnikach. W jego podejściu droga nie była anonimowym pasem nawierzchni, lecz efektem pracy wielu ludzi.

Instrukcje, szkolenie i ostatni projekt w Orońsku

Dyrektor porządkował nie tylko przebieg tras, ale także zasady pracy urzędników i ekip budowlanych. Publikował opracowania dotyczące kosztorysów, organizacji szarwarków, szkolenia pracowników oraz budowy dróg, grobli i mostów. Wśród tych publikacji znalazły się:

• „Prawidła do ułożenia i sprawdzania Anszlayów (kosztorysów) na budować się mające drogi bite, groble, mosty itp.” z 1819 roku,
• „Przepisy względem odrabiania szarwarków zatwierdzone przez Komisję Spraw Wewnętrznych i Policji” z 1820 roku,
• „Początkowa nauka praktyczna dla konduktorów drogowych z ogólnego systemu budowy i instrukcji dla drogownictwa w Królestwie Polskim” z 1820 roku,
• „Przepisy robienia Adamizacji, czyli pokrywania tłuczonym głazem dróg i ulic w miastach” z 1827 roku.

Christiani angażował się także w rozwój nauki. Współpracował z Warszawskim Towarzystwem Przyjaciół Nauk i Uniwersytetem Warszawskim, a inżynierów zachęcał do poszukiwania dawnych ksiąg, manuskryptów oraz okazów przyrodniczych. Do Muzeum Rzeczy Przyrodzonych przekazał kamienny posąg Kazimierza Wielkiego znaleziony podczas wydobywania żwiru w Lesznowoli.

W 1827 roku wszedł do Rady Politechnicznej przygotowującej koncepcję Instytutu Politechnicznego, uznawanego za jednego z poprzedników Politechniki Warszawskiej. Należał także do Towarzystwa Naukowego w Krakowie oraz środowisk naukowych związanych z Uniwersytetem i Akademią Medyko-Chirurgiczną w Wilnie.

Ostatnim wielkim przedsięwzięciem Christianiego stało się Orońsko w okolicach Radomia. Najpierw wydzierżawił majątek, a w 1834 roku kupił go razem z żoną od rządu. Przenosił zabudowania na wyżej położone tereny, porządkował drogi, sadził drzewa, modernizował ujęcia wody i zmieniał park oraz zespół pałacowy. W testamencie zobowiązał żonę do kontynuowania prac, w tym realizacji nowej zabudowy zaprojektowanej przez inżyniera Matschekę.

14 stycznia 1840 roku otrzymał za zasługi przy budowie dróg dziedziczne szlachectwo Królestwa Polskiego i herb Jarosław. Zmarł 7 czerwca 1842 roku w Warszawie. Pogrzeb na Cmentarzu Powązkowskim zgromadził przedstawicieli władz, wojska, środowiska inżynierskiego oraz służby drogowej.

Po Christianim pozostały nie tylko dawne trakty. Zostawił także administrację, wykształcone kadry i zasady prowadzenia inwestycji. To dlatego jego historia nie kończy się na dziewiętnastowiecznych drogach – jej ślady można odnaleźć również na współczesnej trasie S7 prowadzącej przez Kielce.

na podstawie: Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad Kielce.