Za jego kadencji powstało 2000 km dróg. Ślad prowadzi przez Kielce

Zaczynał w czasach, gdy poza Warszawą niemal nie było utwardzonych dróg, a część robót wykonywano w ramach obowiązkowego szarwarku. Franciszek Ksawery Christiani stworzył administrację, która uporządkowała budowę i utrzymanie traktów w Królestwie Polskim. Jedna z najważniejszych dawnych tras ma dziś swoją współczesną kontynuację w postaci drogi S7 przebiegającej przez Kielce.

• Z kilku traktów powstała sieć dróg dla całego kraju
• Trakt Krakowski ma współczesną kontynuację na trasie S7
• Instrukcje, szkolenie i ostatni projekt w Orońsku

Z kilku traktów powstała sieć dróg dla całego kraju

Franciszek Ksawery Christiani urodził się 4 listopada 1772 roku w Dukli. Jego ojciec był miejscowym poczmistrzem, a dzieciństwo przyszłego inżyniera przypadło na okres przemarszów wojsk, pożarów i napadów. W wieku 18 lat wyjechał do Austrii, gdzie zdobył wykształcenie techniczne, a później służył w armii.

W 1812 roku zrezygnował z kariery wojskowej i rozpoczął pracę przy budowie dróg. Najpierw działał w austriackiej administracji drogowej, gdzie szybko awansował na zastępcę dyrektora Dyrekcji Budowy Dróg i Mostów w Galicji. To doświadczenie wykorzystał po przyjeździe do Warszawy.

10 kwietnia 1819 roku został mianowany dyrektorem Dyrekcji Jeneralnej Dróg i Mostów. W chwili obejmowania stanowiska Królestwo Polskie miało bardzo słabo rozwiniętą infrastrukturę. Jedyną utwardzoną drogą była podmiejska trasa z Warszawy do Bielan. Brakowało również inżynierów, techników i nauczycieli przygotowujących przyszłe kadry.

Christiani sprowadził z Galicji doświadczonych fachowców i zaczął budować administrację od podstaw. Jej zadaniem nie było wyłącznie prowadzenie robót. Dyrekcja miała również przygotowywać projekty, ustalać standardy i odpowiadać za utrzymanie dróg.

Po 23 latach jego pracy Królestwo Polskie miało około 2000 kilometrów dróg bitych, a służba drogowa liczyła ponad 800 wykwalifikowanych pracowników technicznych. Skala tej zmiany pokazuje, że Christiani tworzył nie pojedyncze inwestycje, lecz cały system.

Codziennie nowe informacje z Kielc publikujemy na kielceinfo.pl. Planujesz wolny czas? Aktualne wydarzenia i imprezy znajdziesz zawsze na kielceinfo.pl/wydarzenie.

Trakt Krakowski ma współczesną kontynuację na trasie S7

Inżynier traktował drogę jako część większej infrastruktury. Przy traktach powstawały zajazdy, gdzie można było odpocząć, zjeść, przenocować i zmienić konie. Ustawiano słupy milowe, montowano bariery w niebezpiecznych miejscach, a przy wjazdach do miejscowości pojawiały się tablice z ich nazwami.

Największym przedsięwzięciem tego okresu był Trakt Brzeski o długości około 190 kilometrów. Należał do najnowocześniejszych dróg ówczesnej Europy, a jego ukończenie upamiętniono obeliskami w warszawskim Grochowie i Terespolu.

Christiani interesował się także Traktem Krakowskim. Współczesna droga S7 z Warszawy do Krakowa biegnie w miejscu dawnego szlaku, a jej przebieg obejmuje również okolice Kielc. Dla mieszkańców regionu oznacza to czytelne połączenie między dziewiętnastowiecznym planowaniem transportu a trasą, która obecnie przejmuje ruch między stolicą, województwem świętokrzyskim i Małopolską.

Podobną ciągłość widać w przypadku innych dróg:

• S8 od Wyszkowa do Białegostoku zastąpiła dawny Trakt Białostocki,
• S17 z Warszawy w kierunku Lublina biegnie w miejscu Traktu Lubelskiego,
• DK92 od Słupcy do Terespola prowadzi w większości śladem dawnych traktów Poznańskiego, Kaliskiego i Brzeskiego,
• część ruchu z DK92 przejęła współczesna autostrada A2.

Christiani pamiętał również o osobach pracujących przy inwestycjach. Budowniczych i uczestników robót upamiętniano na tablicach oraz pomnikach. W jego podejściu droga nie była anonimowym pasem nawierzchni, lecz efektem pracy wielu ludzi.

Instrukcje, szkolenie i ostatni projekt w Orońsku

Dyrektor porządkował nie tylko przebieg tras, ale także zasady pracy urzędników i ekip budowlanych. Publikował opracowania dotyczące kosztorysów, organizacji szarwarków, szkolenia pracowników oraz budowy dróg, grobli i mostów. Wśród tych publikacji znalazły się:

• „Prawidła do ułożenia i sprawdzania Anszlayów (kosztorysów) na budować się mające drogi bite, groble, mosty itp.” z 1819 roku,
• „Przepisy względem odrabiania szarwarków zatwierdzone przez Komisję Spraw Wewnętrznych i Policji” z 1820 roku,
• „Początkowa nauka praktyczna dla konduktorów drogowych z ogólnego systemu budowy i instrukcji dla drogownictwa w Królestwie Polskim” z 1820 roku,
• „Przepisy robienia Adamizacji, czyli pokrywania tłuczonym głazem dróg i ulic w miastach” z 1827 roku.

Christiani angażował się także w rozwój nauki. Współpracował z Warszawskim Towarzystwem Przyjaciół Nauk i Uniwersytetem Warszawskim, a inżynierów zachęcał do poszukiwania dawnych ksiąg, manuskryptów oraz okazów przyrodniczych. Do Muzeum Rzeczy Przyrodzonych przekazał kamienny posąg Kazimierza Wielkiego znaleziony podczas wydobywania żwiru w Lesznowoli.

W 1827 roku wszedł do Rady Politechnicznej przygotowującej koncepcję Instytutu Politechnicznego, uznawanego za jednego z poprzedników Politechniki Warszawskiej. Należał także do Towarzystwa Naukowego w Krakowie oraz środowisk naukowych związanych z Uniwersytetem i Akademią Medyko-Chirurgiczną w Wilnie.

Ostatnim wielkim przedsięwzięciem Christianiego stało się Orońsko w okolicach Radomia. Najpierw wydzierżawił majątek, a w 1834 roku kupił go razem z żoną od rządu. Przenosił zabudowania na wyżej położone tereny, porządkował drogi, sadził drzewa, modernizował ujęcia wody i zmieniał park oraz zespół pałacowy. W testamencie zobowiązał żonę do kontynuowania prac, w tym realizacji nowej zabudowy zaprojektowanej przez inżyniera Matschekę.

14 stycznia 1840 roku otrzymał za zasługi przy budowie dróg dziedziczne szlachectwo Królestwa Polskiego i herb Jarosław. Zmarł 7 czerwca 1842 roku w Warszawie. Pogrzeb na Cmentarzu Powązkowskim zgromadził przedstawicieli władz, wojska, środowiska inżynierskiego oraz służby drogowej.

Po Christianim pozostały nie tylko dawne trakty. Zostawił także administrację, wykształcone kadry i zasady prowadzenia inwestycji. To dlatego jego historia nie kończy się na dziewiętnastowiecznych drogach – jej ślady można odnaleźć również na współczesnej trasie S7 prowadzącej przez Kielce.

na podstawie: Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad Kielce.